r zijn er die zich simpelweg niet voor de volle honderd procent willen committeren aan wat het betekent om Jezus te volgen. Maar er is ook een groep die vindt dat de kerk niets meer te melden heeft en dat de boodschap die daar gepredikt wordt totaal niet relevant is voor hun leven. Dat wil niet zeggen dat ze het geloof kwijt zijn. Dan is er nog een groep die beschadigd is door pastorale missers, of afgeknapt op wetticisme, simplisme, biblicisme, ruzie, bureaucratie, starheid. Ook voor die groep geldt dat ze misschien wel afgeknapt zijn op de kerk, maar niet per se dat ze niet meer in God of Jezus geloven. Er is ook een kleine, maar groeiende groep die meent dat de manier van kerk-zijn van tegenwoordig ver afstaat van hoe die ooit bedoeld was en begonnen is. Soms uit frustratie, soms uit idealisme en overtuiging en soms uit beide, shoppen ze een beetje langs kerken, conferenties, of parakerkelijke organisaties of experimenteren ze met kleine groepjes en vormen ze huiskerkjes.
De huiskerkbeweging beweert dat de eerste kerk per definitie een huiskerk was en wij dat dus ook moeten zijn. Terug naar een simpele vorm van kerk-zijn! Ik heb grote sympathie voor deze beweging, al kan ik ook wat kanttekeningen plaatsen en nadelen bedenken. Ik begrijp dikwijls de motieven van mensen om een huiskerk te starten maar al te goed. Daarnaast waardeer ik zeer het verlangen van de huiskerk- en simple church-beweging om te leren van de eerste kerk en deze als voorbeeld te nemen.
Wat ik dan wel weer jammer vind is dat de beweging in haar focus op het verleden eigenlijk nauwelijks aandacht heeft voor de traditie en lessen van de eeuwen na de jonge kerk. Alsof er sinds Handelingen niets meer gebeurd is wat waardevol is en waar we van kunnen leren. En alsof er in die eerste kerk niets mis ging (neem Ananias en Saffira...).

Aan de andere kant vind ik het verheugend om te zien dat er steeds meer belangstelling komt vanuit gevestigde denominaties en theologische opleidingen voor de kerk uit de eerste drie eeuwen na Christus, waar men voordien wel erg veel nadruk legde op reformatie, de puriteinen en de moderne theologie.

Er zijn drie goede redenen om ons te verdiepen in de oude ‘jonge kerk’.

(1) Katholieke, orthodoxe en protestantse tradities hebben uiteindelijk allemaal hun wortels in de christelijke traditie van de eerste eeuwen na Christus. Steeds meer christenen beseffen dat zij meer gemeen hebben met andere christelijke tradities dan zij ooit gedacht hadden. C.S. Lewis noemde dit besef van gezamenlijke wortels deep church en zag het als de basis voor een nieuwe oecumene. Een andere, moeilijke term die je tegenwoordig vaker hoort onder theologen is paleoorthodoxie. [noot 1]

(2) De omstandigheden van de oude kerk van de 21e eeuw beginnen (in het Westen althans) steeds meer te lijken op de jonge kerk van toen: de kerk bevindt zich in de marges van een multiculturele, heidense samenleving waarin één cultuur (nu de westerse, toen de Romeinse) overheersend is, vele goden worden gediend en één taal wordt gesproken. Hun verhaal was onbekend, ze hadden te maken met vooroordelen en tegenstand, maar hun boodschap kon zich razendsnel verspreiden. We kunnen leren van hun ‘succes’, van hun fouten en hun lessen.

(3) We kunnen leren van deze vroege kerk, omdat zij dichter bij de tijd van de apostelen stonden, of de apostelen nog gekend hadden. We kunnen vragen stellen als: Hoe ging de kerk om met leiderschap? Hoe interpreteerden zij de Schriften? Hoe gaven zij vorm aan aanbidding? Hoe gaven zij plek aan de geestesgavenin de gemeente? Op welke manier gingen zij om met de sacramenten? Hoe deden zij aan evangelisatie en hoe gingen zij om met nieuwe bekeerlingen? Hoe ziet discipelschap eruit wanneer je omringd wordt door een heidense cultuur? Hoe gaven zij spiritualiteit een plek in het leven van alledag? Wat was de plaats van traditie en liturgie? Hoe gingen zij om met andere leringen en welke leringen waren dat? Waarom raakte de kerk verdeeld? Hoe plaatsten zij de ogenschijnlijk tegengestelde begrippen van genade en heiligheid naast elkaar?
Om

Om de toekomst in het gezicht te zien, moeten we terugkijken naar ons verleden.

de toekomst in het gezicht te zien, moeten we terugkijken naar ons verleden. De jonge kerk bestond uit feilbare mensen en maakte ook fouten. We hoeven niet alles klakkeloos over te nemen; we beschikken nu zelfs over kennis die men toen niet altijd had (denk alleen maar aan de Dode Zeerollen!). Ook hoeven we niet te doen alsof er daarna geen tweeduizend jaar christendom met hoogte- en dieptepunten is geweest, waar we niets van kunnen leren, integendeel. Maar in die vroege kerkgeschiedenis liggen schatten verborgen die ons op weg kunnen helpen om katholiek kerk te zijn in een postchristelijk Europa.
Steeds meer mensen verlangen ernaar om kerk te zijn in een nieuwe tijd, voor een andere cultuur. Niet dat zij een postmoderne kerk willen zijn, maar wel een kerk die in gesprek gaat, leert van en kritiek levert op postmodernen.
Er ontstaan allerlei initiatieven op het gebied van nieuwe kerkvormen en gemeentestichting, emerging church en fresh expressions van kerk-zijn.

Deze ‘nieuwe christenen’ kijken graag terug en willen leren van de vroege kerk (onze context lijkt immers steeds meer op die van hen), ze putten uit de rijke tradities van de Kerk van alle eeuwen en plaatsen. Ze staan met beide benen in de wereld, willen Jezus volgen in zijn menswording (incarnatie) en dicht bij de mens zijn, en zich op de hele mens richten (holistisch). Ze willen niet alleen de verticale dimensie, maar ook de horizontale dimensie uitleven. Ze zijn minder absoluut en zoeken meer naar eenheid dan naar verschil: ze verschuiven van nadruk op de belijdenis naar de nadruk op getuigenis; van het opleggen van regels naar het voorleven van een levensstijl, van toespraak naar gesprek en van dogma naar verhaal. Ze zien de Bijbel ook meer als het verhaal dat God gaat met deze wereld en met zijn volk, dan als een set ethische leefregels.

Betekent dat dan dat de gevestigde kerken hebben afgedaan? Er zijn veel kerkverlaters die vinden van wel. Ik herken mij vaak in hun klachten en kritiek. Maar ik ben het niet met hen eens. Er is hoop en er is toekomst voor de gevestigde kerken, of ze nu PKN, reformatorisch, katholiek, baptist, evangelisch of pinkster zijn. Er is hoop, mits zij weer in beweging komen, met een missionair oog naar de cultuur om zich heen kijken en missionaire prioriteiten stellen. Dat betekent: vernieuwing en verandering. Dat kan ook betekenen: ruimte en zegen geven aan pioniers en nieuwe, experimentele vormen van kerk-zijn en gemeentestichting; en niet alleen samenwerken met deze projecten, maar ze als het ware als een moederkerk adopteren. En al die nieuwe initiatieven, huiskerken, vloeibare kerken, emerging churches en wat dies meer zij? Ook voor hen is er hoop en toekomst, mits zij de samenwerking zoeken met de gevestigde kerken en bereid zijn te leren van de ervaring, de lessen, de fouten en de wijsheid die daar door de eeuwen heen bewaard zijn gebleven.

Uiteindelijk vraagt deze nieuwe tijd, waarin we verdrongen zijn naar de marges, om eenheid. We kunnen ons niet langer de luxe veroorloven om te vechten over trivialiteiten. Als we impact willen maken in deze samenleving, als we invloed willen uitoefenen op onze maatschappij, als we het Koninkrijk willen verspreiden in onze cultuur, als we geven om de mensen om ons heen, dan moeten we samenwerken, samen strijden. In Jezus’ Naam.

De wereld is in crisis. Ze schreeuwt het zwijgend uit. De kinderen, jongeren en volwassenen met al hun ellende. Maar ook de eenzame bejaarde driehoog achter. Ook de rijke zakenman, die zijn gezin uit elkaar ziet vallen. Ook de zieke huisvrouw die alle alternatieve genezers afloopt. En dat is nog maar ons eigen straatje, onze eigen buurt. Maar laten we niet nalaten daar dan toch tenminste te beginnen!

Noten

1 Voor de liefhebbers die zich willen bezighouden met de geschiedenis van de jonge kerk: google eens op termen als ‘patristiek‘, ‘paleoorthodoxy’ en ‘deep church’. Een goed boek over hoe de jonge kerk leefde uit haar toekomstverwachting en wat wij daarvan kunnen leren is Paulus, de Geest en het volk van God, van Gordon Fee.

Naam

Email

Voer je reactie hier in

Voeg reactie toe